Wyobraź sobie sytuację, w której wstajesz rano i Twoją pierwszą myślą nie jest to, jak się czujesz, na co masz ochotę czy co czeka Cię w pracy, ale: „W jakim nastroju jest moja osoba partnerska?”, „Czy dzisiaj znowu coś wypije?”, „Jak mam się zachować, żeby nie dać jej powodu do sięgnięcia po kieliszek?”.
Jeśli żyjesz u boku osoby, która zmaga się z problemem alkoholowym, taka ciągła czujność i lęk prawdopodobnie stały się Twoją codziennością. Z czasem całe Twoje życie zaczyna być podporządkowane reakcjom, nastrojom i zachowaniom bliskiej osoby. Możesz czuć ogromne wyczerpanie, samotność, a nawet wstyd – zastanawiając się, dlaczego nie potrafisz „naprawić” tej sytuacji.
Ten stan ma swoją nazwę i jest głęboko przebadany przez psychologię. Nazywamy go współuzależnieniem.
Współuzależnienie to nie jest diagnoza medyczna w słowniku chorób, ani Twoja słabość czy wada charakteru. To wzorzec zachowań i emocji, który rozwija się jako naturalna reakcja na długotrwały, przewlekły stres wynikający z życia z osobą uzależnioną.
Mówiąc najprościej: kiedy bliska osoba traci kontrolę nad alkoholem, Ty podświadomie próbujesz przejąć kontrolę nad nią i całą sytuacją, aby chronić dom, rodzinę czy samą osobę pijącą.
Osoba współuzależniona często:
Przejmuje odpowiedzialność za konsekwencje picia: dzwoni do pracy osoby partnerskiej z usprawiedliwieniem, spłaca jej długi, sprząta skutki imprez.
Zaprzecza problemowi lub go ukrywa: ukrywa butelki, udaje przed rodziną i znajomymi, że „wszystko jest w porządku”.
Stara się przejąć kontrolę nad spożywaniem alkoholu przez bliską osobę: wylewa alkohol do zlewu, przeszukuje szafki, śledzi ruchy osoby partnerskiej.
Zatraca własne „JA”: przestaje dbać o własne potrzeby, pasje, zdrowie czy relacje ze znajomymi, bo cała energia idzie na zarządzanie kryzysem w domu.
Życie w stałej gotowości wywiera ogromny wpływ na funkcjonowanie psychospołeczne. Osoby doświadczające współuzależnienia często zmagają się z:
Objawami psychosomatycznymi: przewlekłym napięciem mięśniowym, bólami głowy, problemami z żołądkiem, bezsennością czy napadami lęku.
Poczuciem braku skuteczności i bezsilności: bez względu na to, jak bardzo się starasz, prosisz czy grozisz, druga osoba i tak wraca do nałogu.
Poczuciem samotności: obawa przed oceną otoczenia i stygmatyzacją sprawia, że powoli izolują się od bliskich i przyjaciół.
Trudnością w rozpoznawaniu własnych emocji: gdy ktoś pyta Cię: „A czego Ty potrzebujesz?”, w głowie pojawia się pustka, bo przecież to nie ja czegoś potrzebuję.
Często sięgnięcie po pomoc opóźnia się przez powszechne mity dotyczące problemu alkoholowego. Poniżej podano kilka z nich. Zastanów się, czy któreś z poniższych zdań brzmi dla Ciebie znajomo:
„Mój partner po alkoholu nie jest agresywny, po prostu idzie spać. Żaden z niego alkoholik przecież alkoholik to jest agresywny jak wypije.”
Rzeczywistość: Agresja nie jest jedyną twarzą uzależnienia. Ciche picie, wycofywanie się z życia rodzinnego i stopniowa nieobecność emocjonalna niszczą relację równie skutecznie.
„Na szczęście to tylko piwo po pracy, a nie wódka.”
Rzeczywistość: Rodzaj napoju nie ma znaczenia – liczy się mechanizm i regularność. Alkohol etylowy w piwie działa na układ nerwowy i emocje dokładnie tak samo.
„Jeśli bardziej się postaram, on/ona w końcu przestanie.”
Rzeczywistość: Nie masz wpływu na decyzje i uzależnienie drugiego dorosłego człowieka. Dopóki bierzesz na siebie konsekwencje jego picia, zdejmujesz z niego motywację do zmiany.
Jeśli odnajdujesz siebie w tym opisie, pamiętaj o najważniejszym: nie jesteś winna/winny tej sytuacji i nie musisz przechodzić przez to samotnie.
Oto co możesz zrobić już dziś:
Pomoc psychologiczna dla osób współuzależnionych jest dostępna i nie musisz walczyć z tym w pojedynkę:
Zadbanie o siebie to nie akt egoizmu, to skuteczny punkt wyjścia do odzyskania równowagi w życiu.
Bibliografia i źródła
ZALAS, K. (2011). Rodzina z problemem alkoholowym (Vol. Seria: Pedagogika 2011, z. XX). PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie.
Współuzależnienie. (n.d.). Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Retrieved November 15, 2023, from https://www.parpa.pl/index.php/rodzina-dzieci/wspoluzaleznienie
Leczenie osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych oraz ich bliskich – KCPU. (n.d.). Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Retrieved November 15, 2023, from https://kcpu.gov.pl/szkody-zdrowotne-i-uzaleznienia/leczenie-osob-uzaleznionych-od-substancji-psychoaktywnych-oraz-ich-bliskich/
Rozpoznanie współuzależnienia – diagnoza i interwencja terapeutyczna – Czasopismo Psychologia w praktyce | portal psychologiczny dla psychologów oraz psychoterapeutów. (2023, May 29). Psychologia w Praktyce. Retrieved November 15, 2023, from https://psychologiawpraktyce.pl/artykul/rozpoznanie-wspoluzaleznienia-diagnoza-i-interwencja-terapeutyczna
Finansujemy zdrowie Polaków. (n.d.). Zarządzenia Prezesa NFZ / Zarządzenia Prezesa / Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – finansujemy zdrowie Polaków. Retrieved November 15, 2023, from https://www.nfz.gov.pl/zarzadzenia-prezesa/zarzadzenia-prezesa-nfz/zarzadzenie-nr-502008-dsoz,3339.html
Julia Pakul
Chcemy świata, w którym pomoc psychologiczna nie przegrywa z rachunkami. Cały czas zapisują się nowe osoby.
Sprawdź nagrody i wesprzyj zbiórkę →